Ordubadın təbiəti

Ordubad rayonunun səthi əsasən dağlıqdır. Ərazinin çox hissəsini, Zəngəzur silsiləsinin cənub qərb yamacı və Araz çayına doğru ayrılan qolları tutur. Naxçıvan MR-in ən yüksək nöqtəsi olan Qapıcıq dağı (3904 m) buradadır. Araz çayı boyu düzənliklər uzanır (Ordubad düzənliyi və.s). Rayonda Tabaşir-Antropogen çöküntüləri geniş yayılmışdır. Faydalı qazıntıları: polimetallar, molibden və  filizləri, tikinti materialları və s. Yayı quraq keçən  soyuq iqlimi var. Orta temp-r yanvarda -3-dən -10 dərəcəyədək, iyulda 10 - 25 dərəcədir. İllik yağıntı 300-800 mm. Ən böyük çayları: Gilan, Vənənd, Ordubad və s. İranla sərhəd boyu Araz çayı axır. Boz, çəmən-boz, allüvial-çəmən, dağ-meşə, çimli dağ-çəmən torpaqları yayılmışdır. Arazboyu düzənliklər və qismən alçaq dağlıq sahələr (600-1200 m) səhra və yarımsəhra kserofit çəmənləri ilə örtülüdür. Bəbir, Cənubi Qafqaz qaya keçisi, daşlıq dələsi, boz kəklik, ular və s. var. Ordubad rayonu ərazisində dövlət yasaqlıqı 1969-cu ildə yaradılmışdır. Yasaqlıqda Cənubi Qafqaz və bölgə üçün nadir olan bezar keçisi (qaya keçisi) mühafizə edilir.
Kiçik Qafqaz sıra dağlarının ən uca zirvəsi sayılan Qapıcıq dağdan, başları qarlı Soyuq, Əjnövür, Bəlkə dağlarından, "Şıxı yurdu", "Qurban yurdu" və "Salabun"dan keçərək "Zəvvar" arxı ilə gəlib kiçicik şəlalə kimi çaylarımıza tökülən qar sularından mayalanan buz kimi sərin çeşmələr, kəhrizlər, təmiz dağ havası, bol məhsullu meyvə bağları, göz oxşadıqca uzanan əkin sahələri, qədim Şərq üslubunda tikilmiş memarlıq abidələri, zəhmətkeş insanları, istedadlı ziyalıları, ismətli, gözəl qızları, igid oğlanları qonaqpərvər, saf ürəkli, təmiz məhəbbətli əhalisi olan Ordubad tarixən bura gəlib-gedən səyyahları, qonaqları valeh etmişdir. Şairanə aşırımlı qayalar, qoca çinarlar, qoz (cəviz) ağacları, həzin səsli bulaqlar, həsrət baxışlı "cənub" dağları, müəzzinin sübh tezdən sədalanan azan səsi ordubadlılara behiştin iyini hiss etdirir.

 Hələ XIX əsrin əvvəllərində yazırdılar;  "...şəhərin yüksəklikdə yerləşən coğrafi möqeyi, dağlardan axıb gələn saf və buz kimi sərin sulu çeşmələr, daima hərəkətdə olan şimal tərəfdən birtərəfli örtülmüş dağların havası - bütün bunlar sağlam mühitin hökm sürməyinə və insanların mehriban əhval-ruhiyyəli olmalarma səbəb olur..."

 XX əsrin əvvəllərində bu gözəl yurdu ziyarət etmiş Nefodov adlı bir səyyah yazırdı:

 "Ordubad öz daş-qaşı ilə parıldayan qənirsiz gözələ bənzəyir. Ordubad çinarları təbiət tamaşası, el yaraşığıdır. Bu yurdun çinarları da torpağı kimi qədimdir".
Sərşəhərin və Ambarasın qoşa çinarları hələ XIX əsrdə çoxlarını valeh etmişdir. Rus alimi İ.Şopen, polyak tədqiqatçısı A.Petzold, fransız yazıçısı A.Düma və başqalan öz yazılarında bu gözəlliyi vəsf etmiş, Ordubad çinarlarının möhtəşəm vüqarına heyran qaldıqlarını bildirmişlər.XVII əsrdə yaşamış Məhəmməd Müstafa Ordubadda gur və əla suyu olan kəhriz və çeşmələrin olduğundan xəbər verirdi. O, yazırdı ki, Ordubad çeşmələrinin gözündən su içənlərin üz-gözü nurlu olur.

1560-1633-cü illərdə yaşamış görkəmli Azərbaycan tarixçisi İsgəndər Münşi yazırdı:-"Günəş Ordubadın tacıdır. O, behiştə verilən tərifə layiqdir. Hər bir daşın altında gizlənmiş 100 bulağı vardır. Huri-mələklərin gözünü Nəzərə dağı işıqlandırır".
Tarixə nəzər saldıqda aydın olur ki, vaxtilə Ordubadda 100-dən çox çeşmə, kəhriz olmuşdur. Yerli əhali şəhərin mərkəzindən keçən "Dübəndi" çayından torpaq sahələrini suvarmaq üçün, bu çeşmələrin suyundan isə içmək üçün istifadə edirmiş, Ümumiyyətlə isə tarixən Ordubadda çeşmələr həmişə müqəddəs sayılmışlar. Hazırda şəhərdə 34 çeşmədən istifadə olunur. Bütün çeşmələr bir-biri ilə yeraltı yollar vasitəsilə bənd edilmişdir. Çeşmələr və su quyuları yeraltı yollar vasitəsilə paylanaraq məhəllələrdə və yaşayış evlərinin həyətlərində üzə çıxırlar,

Şərq aləmində ən nadir tikili sayılan Ordubad çeşmələri sirrli bir aləmə bənzəyirlər. Dünyanın bir sıra ölkələrini gəzmiş səyyahlar bu tikililərə heyran olmuş və insan əllərinin ağılasığmaz varlıqlar yaratmasına əmin olmuşlar. Texnikanın inkişaf etmədiyi bir dövrdə (XIII-XIV əsrlər) tikilən yeraltı çeşmələrin möcüzəsi hələ də alimləri düşünməyə məcbur edir. Bir neçə kilometrlərlə uzanan və on metrlərlə dərinliklərdə salınan çeşmələr bəzən yerin altındakı gözqamaşdırıcı daşlara bürünmüş geniş "otaqlarla", bəzən də çox dar olan keçidlərlə müşayət olunur. Maraqlı məqamlardan biri də budur ki, altından çeşmələr keçən məhəllələr relyeflərinə görə enişli-yoxuşlu olsalar da, dərinliklərdə axan suyun yolu tamamilə düz xətt boyunca uzanır. Buna görə də eyni çeşmənin çıxışı bir yerdə 70-80 m dərinliklərdə, digər yerdə isə 5-10 m-liklərdə salmmışdır. Çox aşağı dərəcədə olan suyun axma istiqamətini saman çöpündən istifadə etmədən aşkarlamaq çox çətindir.
Ordubad şəhərinin yerləşdiyi relyef buraya gələn insanlarm könlünü açır, sifətini nura qərq edir. Hər tərəfi dağlarla əhatə olunmuş və yaşrl bağlar qoynuna sığınmış Ordubadm iqlimi dörd qütbdən gələn küləklərin qovuşuğundan yaranaraq buranı cənnət-məkan guşəyə çevirir, insanları qurub-yaratmağa, yaşamağa həvəsləndirir, Qədim səyyahlarm dediyi kimi: 

"Ordubad kiçik şəhərlər içərisində Avropada birinci, dünyada isə ikinci yaşayış məskənidir ki, buraya qonaq gələn nabələd adam da azıb qalmaz. Hər məhəllədə tikilmiş 2-3 məscid və qəbiristanlığı, tinlərin və dalanların kəsişdiyi yerlərdə salınmış karvansaralar, qədim tipli çiy kərpicdən tikilmiş evləri olan bu kiçik şəhərə gələn hər bir kəs hara keçib getsə də yenə gəlib mərkəzi küçədə görüşəcəkdir".